Nominacje do Nagrody Kapuścińskiego 2026 Jury wybrało 10 książek wydanych w 2025 roku. Tematyka tegorocznej edycji jest bardzo szeroka: od historii rodzinnych i kolonializmu, przez wojnę w Ukrainie, aż po polską wieś i morderstwa w Rzymie.

Lista nominowanych książek: Oto pełne zestawienie nominacji do 17. edycji Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego (2026) z uwzględnieniem wydawców oraz wcześniejszych opisów:

Nominowana dziesiątka (książki wydane w 2025 r.): Kasper Bajon, „Poznań kolonialny. Rodzinna historia z Tanzanią w tle” (wyd. Czarne) – prywatne śledztwo dotyczące związków Poznania z kolonizacją Afryki i rodzinnych pamiątek z Tanzanii.

Opinia jury (Łukasz Grzymisławski): Wystarczyło kilka egzotycznych znaczków pocztowych z rodzinnych szpargałów, które zainicjowały poszlakowe śledztwo. Nadawcą był Paul Fenster, lekarz i poznaniak z Jeżyc, szwagier pradziadka Kaspra Bajona. Człowiek, który postanowił wziąć udział w kolonizowaniu Afryki. Bajon udaje się w wielowymiarową podróż jego tropem, odkrywając, że polski wkład w system kolonialny to nie tylko międzywojenne mrzonki.

Anna Bikont, „Nie koniec, nie początek. Powojenne wybory polskich Żydów” (wyd. Czarne) – monumentalna praca o losach i trudnych wyborach Żydów, którzy zdecydowali się zostać w Polsce po II wojnie światowej.

Opinia jury (Elżbieta Sawicka): Obszerna i świetnie udokumentowana książka potwierdza gorzkie słowa Tuwima o powojennym „antysemityzmie, jakiego Polska nigdy nie znała.” Reporterska opowieść o okresie powojennym z perspektywy polskich Żydów – o bólu i załamaniu w obliczu pustki. Nieliczni próbowali zostać w Polsce, ale wyganiały ich jawna wrogość i obawa o życie. Dramatycznie układały się losy Żydów w obozach dipisów i tych, którzy dotarli do Palestyny i USA. „Wybitna książka w dorobku autorki. Wstrząsająca lektura.”

Emily Carrington, „Nasz mały sekret” (wyd. Timof comics, tłum. Wojciech Jędrak) – autobiograficzny komiks (debiut 55-latki) o traumie gwałtu i walce z kanadyjskim systemem sprawiedliwości.

Opinia jury (Søren Gauger): Wstrząsająca opowieść o gwałcie w formie komiksowej, narracyjnie przetasowana, rozszarpana i wielokrotnie przerywana przez dygresje. Przypomina „wyrywkową pamięć”, zaburzoną sekwencję obrazów traumatycznego wydarzenia. Komiksowa forma okazuje się niezwykle adekwatna. „Na długiej liście kandydatów do Nagrody nie znajdziecie bardziej wzruszającej książki.”

Joanna Czeczott, „Cisza nad stepem. Kazachstan i pamięć o Rosji” (wyd. Czarne) – reportaż z Kazachstanu o pamięci po łagrach i rosyjskim kolonializmie, który wciąż rzuca cień na ten region.

Opinia jury (Ludwika Włodek): Książka o budowaniu nowego życia na gruzach starego, o zapominaniu i odzyskiwaniu pamięci. Autorka rekonstruuje losy domniemanych prowodyrów największego łagrowego powstania, rozmawia z dziennikarką walczącą o pamięć represji, potomkami Niemców oraz kazachstańską Polką. Uczestniczy w toastach u ujgurskiego księcia, odwiedza terapeutki leczące traumy dziedziczne. „Słucha, nie ocenia, daje wybrzmieć ich historiom.”

Patrick Radden Keefe, „Głowa węża. Przemytnicy z Chinatown i amerykański sen” (wyd. Czarne, tłum. Jan Dzierzgowski) – szczegółowy opis działania gangów przemycających ludzi z Chin do USA oraz ciemnej strony „amerykańskiego snu”.

Opinia jury (Søren Gauger): „Książkę rozumiem przede wszystkim jako próbę wprowadzenia wątpliwości do naszych przekonań, zanim zaczniemy wymądrzać się na temat imigracji.” Saga amerykańskich Chinatowns opowiedziana na wielkiej, historycznej kanwie. Poznajemy źródła chińskiej imigracji i liberalną politykę przyjmowania uchodźców, ale także charyzmatycznych przemytników i taksówkarzy niechcący wciągniętych do sieci. „Imigracja jako nieprawdopodobny bałagan, i jednocześnie jako bogactwo.”

Nicola Lagioia, „Ciao, amore, ciao. Morderstwo w Rzymie” (wyd. Czarne, tłum. Tomasz Kwiecień) – reporterska rekonstrukcja brutalnego morderstwa w Rzymie, analizująca granice ludzkiego okrucieństwa.

Opinia jury (Katarzyna Surmiak-Domańska): „Imponująco udokumentowany reportaż śledczy pisany językiem powieści psychologicznej.” Punktem wyjścia jest makabryczne morderstwo z 2016 roku w Rzymie w środowisku młodych ludzi. Lagioia potrafi utrzymywać czytelnika w nieprzerwanym napięciu, pomimo iż od początku wiadomo, kto zabił. Książka to więcej niż true crime – opowieść o pokładach okrucieństwa, granicy między oprawcą a ofiarą, klasizmie i wartościowaniu ludzkich żyć. „To również przekorny hołd złożony Wiecznemu Miastu.”

Myrosław Łajuk, „Bachmut” (wyd. Ha!art, tłum. Maciej Piotrowski) – zapis codzienności na ukraińskim froncie i próba utrwalenia historii miasta, które stało się symbolem wojny totalnej.

Opinia jury (Elżbieta Sawicka): Ukraiński poeta i prozaik nie skupia się na walce z wrogiem, ale pokazuje frontową codzienność. „Zające w słonecznikach, koty głuche od eksplozji, susła przy kotle z zupą, śpiew ptaków nad ranem… Jest wojna, ale jest też natura.” Tęsknota za bliskimi, frontowe małżeństwa, skromne świętowanie urodzin. Język bywa liryczny, bywa dosadny i wulgarny – autentyczny język żołnierzy. W eseistycznej części pisze o kulturowej historii miasta, wybitnych twórcach. „Wróg nie może Ukraińców zepchnąć mentalnie do piwnicy. Nie może zabrać im horyzontu.”

Peter Pomerantsev, „Propagandysta, który przechytrzył Hitlera. Jak wygrać wojnę informacyjną” (wyd. Krytyki Politycznej, tłum. Aleksandra Paszkowska) – historia dezinformacji z czasów II wojny światowej, która zaskakująco pasuje do dzisiejszej walki informacyjnej.

Opinia jury (Łukasz Grzymisławski): „Chociaż tytuł sugeruje opowieść wyłącznie o III Rzeszy, Pomerantsev pisze tu o zjawiskach, z którymi mamy do czynienia tu i teraz.” O wojnach informacyjnych i wyrafinowanych manipulacjach, których ofiarami padamy. Sefton Delmer – urodzony w 1904 roku w Berlinie – był korespondentem relacjonującym dojście nazistów do władzy, później wykorzystany przez Londyn do siania dezinformacji. „Fortele, które stosował, wyprzedzały jego czasy, podobnie jak wynikające z nich problemy etyczne.”

Zbigniew Rokita, „Aglo. Banką po Śląsku” (wyd. Znak Literanova) – osobista i wielowątkowa opowieść o tożsamości Górnego Śląska, pisana z perspektywy pasażera tramwaju linii nr 7.

Opinia jury (Ludwika Włodek): Rokita idzie tropem tego, co w śląskości nieoczywiste. Znajduje bohaterów, których opowieści być może wygodniej byłoby nie słyszeć. Zagląda w przeszłość i patrzy w przyszłość. Jest przewodnikiem po śląskiej aglomeracji, który raczej sam pyta niż udziela odpowiedzi. „Pyta jednak bardzo celnie, a przy tym bawi, wzrusza, uwiera.”

Antonina Tosiek, „Przepraszam za brzydkie pismo. Pamiętniki wiejskich kobiet” (wyd. Czarne) – analiza pamiętników wiejskich kobiet, pokazująca historię polskiej wsi bez filtrów, od przedwojnia po lata 90.

Opinia jury (Katarzyna Surmiak-Domańska): W latach 1933–1995 w konkursach pamiętnikarskich dla mieszkańców wsi wzięło udział 90 tysięcy autorek. Tosiek przepisuje niejako ich zwierzenia na nowo, burząc stereotypy wokół figury wieśniaczki. Tworzy własną opowieść o rodzącej się ambicji, buncie, prawie do realizacji marzeń. Stawia pytanie: „co tak naprawdę ciągnęło zawsze wiejskie kobiety w dół?” Naukowa dysertacja staje się emocjonującym reportażem, głosem w debacie o miejscu kobiet w polskiej wspólnocie.