Katarzyna Kobylarczyk jest polską reporterką i dziennikarką, od lat związaną z Hiszpanią — krajem, który stał się tematem jej wieloletniej pracy. Publikowała w „Gazecie Wyborczej", „Tygodniku Powszechnym" i „Dzienniku Polskim"; „Strup" jest jej najbardziej rozpoznawalną książką, wyróżnioną Nagrodą im. Ryszarda Kapuścińskiego w 2020 roku. Autorka dotarła do rodzin ofiar frankizmu, do archeologów i antropologów prowadzących ekshumacje, do prawników walczących o sądowe uznanie zbrodni, do historyków i do tych, którzy wolą milczeć.

Reportaż dotyczy Hiszpanii, która przez dekady żyła w cieniu paktu milczenia — umowy zawartej przy przejściu od dyktatury do demokracji, zgodnie z którą zbrodnie frankizmu nie miały być sądzone ani rozliczane. W czasie wojny domowej (1936–1939) i przez lata reżimu rozstrzelano lub zamordowano setki tysięcy ludzi; ich ciała zakopywano w anonimowych zbiorowych mogiłach rozsianych po całej Hiszpanii. W ciągu ostatnich dwudziestu lat organizacje pozarządowe otworzyły ponad tysiąc sto takich mogił i wydobyły szczątki kilkudziesięciu tysięcy ofiar.

Kobylarczyk towarzyszy rodzinom, które po siedemdziesięciu, osiemdziesięciu latach szukają ciał dziadków i pradziadków. Opisuje ekshumacje — żmudne, techniczne, bolesne — ale też to, co dzieje się z ludźmi, gdy kości wracają na światło dzienne: jak zmienia się pamięć, jak zmienia się żałoba, jak zmienia się możliwość powiedzenia: to naprawdę się zdarzyło. Śledzi też opór: polityczny i rodzinny, bo nie wszyscy chcą, żeby przeszłość wyszła na wierzch.

Tytułowy strup jest metaforą celowo wybraną i precyzyjną: Hiszpania po Transición nie zagoiła ran — pokryła je cienką warstwą normalności, której nie wolno było ruszać. Kobylarczyk pokazuje, co się dzieje, kiedy ktoś zaczyna ją rozdrapywać — i dlaczego to bolesne jest konieczne.