W lesie wiedeńskim wciąż szumią drzewa

Elisabeth Åsbrink jest szwedzką pisarką i dziennikarką, laureatką wielu nagród literackich w Szwecji i za granicą. W jej twórczości powraca obsesja Holokaustu widzianego z perspektywy szwedzkiej — kraju, który uniknął okupacji, ale którego neutralność i pasywność wobec losów europejskich Żydów jest tematem przemilczanym. „W lesie wiedeńskim wciąż szumią drzewa" jest rozrachunkiem z tą historią — a zarazem opowieścią osobistą, bo Åsbrink jest córką ocalałego z Holokaustu.

Centrum książki jest historia Ottona Ullmanna — żydowskiego chłopca, którego rodzice wysłali w 1939 roku z nazistowskiego Wiednia do Szwecji przez szwedzką misję ewangelicką. Otto ma zostać ochrzczony i przyjęty do protestanckiej rodziny zastępczej. W ciągu pięciu lat oddzielenia rodzice piszą do niego ponad pięćset listów. W 1944 roku oboje giną w Auschwitz. Otto pozostaje w Szwecji.

Åsbrink splata historię Ottona z historią jego rówieśnika — Ingvara Kamprada, założyciela IKEA, który jako nastolatek należał do szwedzkiego ruchu nazistowskiego i utrzymywał bliskie kontakty ze środowiskami faszystowskimi. Obaj chłopcy przyjaźnili się; jeden był nazistą, drugi — żydowskim uchodźcą. To zestawienie nie jest efektem fabularyzacji, lecz efektem żmudnej kwerendy archiwalnej.

Książka jest rozrachunkiem ze Szwecją, która lubiła się przedstawiać jako kraj otwarty i humanitarny, a jednocześnie przez lata przymykała oczy na antysemityzm i kolaborację z nazistowskimi Niemcami. Åsbrink pisze precyzyjnie i oszczędnie, bez żalu i bez melodramatu — jej siłą jest właśnie to chłodne, analityczne spojrzenie, które sprawia, że obraz wychodzi tym bardziej porażający. Nagrodę za tłumaczenie ze szwedzkiego otrzymała Irena Kowadło-Przedmojska.