Potosí. Góra, która zjada ludzi

Ander Izagirre jest baskijskim pisarzem i reporterem, autorem kilku nagradzanych książek reporterskich. Jego twórczość porusza tematy kolonializmu, biedy, historii globalnej i lokalnej. Do Potosí przyjechał, żeby zostać — nie jako turysta z notatnikiem, lecz jako ktoś, kto chce rozumieć to miasto od środka, przez jego mieszkańców i ich codzienność. Spędził tam wiele miesięcy, schodząc do kopalń, mieszkając z rodzinami górników i śledząc splatające się losy, które tworzą portret miejsca wyjątkowego w skali świata.

Potosí leży w Boliwii na wysokości ponad czterech tysięcy metrów nad poziomem morza, u podnóża góry Cerro Rico — Bogatej Góry. Od XVI wieku, kiedy Hiszpanie odkryli tu złoża srebra, góra dostarcza kruszcu, który współfinansował europejski imperializm i początki globalnego kapitalizmu. Szacuje się, że w ciągu stuleci wydobycia zginęło tu od kilku do ośmiu milionów górników — Indian zmuszanych do pracy przez system mity i afrykańskich niewolników. Ich potomkowie wciąż schodzą do tych samych tuneli.

Izagirre buduje swoją opowieść wokół konkretnych postaci: Pedro Villca, sześćdziesięcioletni górnik z silicozą w płucach; jego rodzina; młody człowiek stający przed wyborem: kopalna albo emigracja; ksiądz oblat, który od lat pracuje z górniczą społecznością. Obok tych historii autor wplata szerszą narrację — o konkwistadorach, o systemie pracy przymusowej, o tym, jak Che Guevara przejeżdżał przez Potosí i co widział, o tym, jak Klaus Barbie, zbiegły nazistowski zbrodniarz, organizował w Boliwii oddziały śmierci. Historia tego miejsca jest historią globalnej ekonomii widzianej od dołu.

Styl Izagirrego jest zaangażowany i precyzyjny zarazem — nie ucieka od emocji, ale nie pozwala im zastąpić analizy. Jego reportaż jest ostrzeżeniem i dokumentem: pokazuje, że wydobycie surowców, na którym opiera się nowoczesna cywilizacja, ma swoją cenę — i tę cenę płacą wciąż ci sami ludzie w tych samych miejscach. Nagrodę za tłumaczenie z języka baskijskiego otrzymał Jerzy Wołk-Łaniewski.