Propagandysta, który przechytrzył Hitlera. Jak wygrać wojnę informacyjną

Historia dezinformacji z czasów II wojny światowej, która zaskakująco pasuje do dzisiejszej walki informacyjnej.

Chociaż tytuł sugeruje opowieść wyłącznie o III Rzeszy, Pomerantsev pisze tu o zjawiskach, z którymi mamy do czynienia tu i teraz. O wojnach informacyjnych i wyrafinowanych manipulacjach, których ofiarami padamy. Sefton Delmer – urodzony w 1904 roku w Berlinie – był korespondentem relacjonującym dojście nazistów do władzy, później wykorzystany przez Londyn do siania dezinformacji.

Opinia jury Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego (Łukasz Grzymisławski): „Chociaż tytuł sugeruje opowieść wyłącznie o III Rzeszy, Pomerantsev pisze tu o zjawiskach, z którymi mamy do czynienia tu i teraz." O wojnach informacyjnych i wyrafinowanych manipulacjach, których ofiarami padamy. Sefton Delmer – urodzony w 1904 roku w Berlinie – był korespondentem relacjonującym dojście nazistów do władzy, później wykorzystany przez Londyn do siania dezinformacji. „Fortele, które stosował, wyprzedzały jego czasy, podobnie jak wynikające z nich problemy etyczne."

Streszczenie książki „Propagandysta, który przechytrzył Hitlera" Petera Pomerantseva

Książka jest biograficzno-reportażowym portretem Seftona Delmera — niezwykłego brytyjskiego dziennikarza australijskiego pochodzenia, który dorastał w Berlinie i znał Niemcy od podszewki. Delmer towarzyszył Hitlerowi w kampaniach wyborczych, przyjaźnił się z czołowymi nazistami i z bliska obserwował narodziny III Rzeszy.

Gdy wybuchła II wojna światowa, Delmer wykorzystał tę wyjątkową wiedzę, by stanąć po stronie aliantów i poprowadzić skierowaną do Niemców akcję propagandową. Stworzył m.in. radiostację udającą fanatycznego zwolennika Hitlera, który rzekomo ujawniał korupcję i degenerację wewnątrz partii nazistowskiej. Jego metoda polegała nie na przekonywaniu siłą argumentów, lecz na wywoływaniu podziałów i poczucia przynależności — na graniu emocjami słuchaczy.

Pomerantsev nie poprzestaje jednak na historii z czasów II wojny światowej. Książka jest równocześnie refleksją nad współczesną wojną informacyjną — szczególnie rosyjską propagandą i dezinformacją, które autor obserwuje w kontekście inwazji na Ukrainę. Autor stawia pytanie, czy dziś potrzebujemy nowego Delmera, który potrafiłby skutecznie przeciwstawić się nowoczesnej propagandzie.

Całość czyta się jak powieść szpiegowska (jednym z bohaterów jest nawet Ian Fleming, przyszły twórca Jamesa Bonda), ale za rozrywkową formą kryją się poważne pytania: czym jest propaganda, jak działa na zwykłych ludzi i czy — w dobie wszechobecnej manipulacji — jesteśmy w stanie pozostać sobą.

Książka nominowana do 17. edycji Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego za reportaż literacki (2026).