Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 To już koniec podróży. W każdym razie koniec tego fragmentu, który dotąd opisałem. Teraz jeszcze – w drodze powrotnej – krótki odpoczynek w cieniu drzewa. Drzewo rośnie w wiosce, która nazywa się Adofo i leży niedaleko Błękitnego Nilu, w etiopskiej prowincji Wollega. Jest to ogromny, gęstolistny mangowiec, wiecznie zielony. [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 Asmara, piąta rano. Ciemno i chłodno. Nagle ponad miasto wzbijają się jednocześnie dwa dźwięki – potężny, niski głos dzwonu z katedry przy Via Independencia i przeciągłe, śpiewne wołanie muezina ze stojącego niedaleko katedry meczetu. Te dwa dźwięki przez kilka minut wypełniają całą przestrzeń, łączą się i wzmacniają, tworząc zgodny [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 Onitsha! Zawsze chciałem zobaczyć Onitshę. Są nazwy magiczne, które wywołują pociągające, kolorowe skojarzenia – Timbuktu, Lalibela, Casablanka. Do nich należy też Onitsha. Onitsha jest miasteczkiem we wschodniej Nigerii, w którym znajduje się największy rynek w Afryce, może nawet największy rynek na świecie. W Afryce bardzo wyraźnie rozróżnia się między [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 Wyznają w duchu grzechy i korzą się przed Bogiem, aby osłabić Jego gniew – wyszeptał ten, który wcześniej załatwił mi zgodę na wejście i teraz mi towarzyszył. Byliśmy w mieście Port Harcourt, położonym w gorącej, wilgotnej delcie Nigru. Świątynia, do której wszedłem, należała do zgromadzenia o nazwie Kościół Wiary [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 Sól i złoto W Bamako mieszkam w schronisku, które nazywa się Centre d’Accueiller. Prowadzą je siostry zakonne z Hiszpanii. Można tam wynająć za tani grosz pokoik, w którym stoi łóżko z moskitierą. Ta moskitiera jest najważniejsza, bez niej komary zagryzłyby każdego na śmierć. (Ludzie, kiedy myślą o Afryce, myślą [...]
Madame Diuf wraca do domu Z początku nic nie zapowiada tego, co będzie potem. O świcie na dworcu kolejowym w Dakarze jest pusto. Na torach stoi tylko jeden pociąg, który przed południem odjedzie do Bamako. Zresztą pociągi rzadko tu przyjeżdżają i odjeżdżają. W całym Senegalu jest tylko jedna linia międzynarodowa – do Bamako, stolicy Mali, [...]
Leniwa rzeka W Jaunde czeka na mnie młody misjonarz Stanisław Gurgul, dominikanin. Zawiezie mnie w lasy Kamerunu. – Ale najpierw – mówi – pojedziemy do Bertua. Do Bertua? Nie wiem, gdzie to jest. Nigdy tam nie byłem. Nawet nie miałem pojęcia, że Bertua istnieje! Nasza ziemia, nasza planeta to tysiące, dziesiątki tysięcy miejsc, które mają [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– Właściwie nie wiadomo, dlaczego Doe pojechał do portu (czym sprowokował własną śmierć). Możliwe, że zapomniał, że jest prezydentem. Został nim przed dziesięcioma laty, w gruncie rzeczy przypadkowo. Z grupą szesnastu kolegów, jak on – podoficerów zawodowych, poszli do rezydencji prezydenta Tolberta spytać, kiedy dostaną zaległy żołd. Nie spotkali [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– Stygnące piekło, cz. 2 Było to wiosną 1963 roku, w Addis Abebie, w czasie pierwszej konferencji szefów państw Afryki. Tubman miał wówczas blisko siedemdziesiąt lat. Nigdy w życiu nie leciał samolotem – bał się. Na miesiąc przed konferencją wyruszył statkiem z Monrowii, dopłynął do Dżibuti, a stamtąd pociągiem [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– Jeszcze piloci nie wyłączyli silników, a już w stronę samolotu pędzi tłum. Podstawiają schodki. Schodzimy po nich, od razu wpadając w zdyszaną, tłoczącą się gromadę ludzi, którzy dopadli już samolotu i teraz przepychają się, szarpią nas za koszule, napierają co sił. – Passport? Passport? – wołają jakieś natarczywe [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– Poranek i zmierzch – to najprzyjemniejsze godziny w Afryce. Słońce jeszcze nie pali albo już nie doskwiera – daje istnieć, daje żyć. Gest chłopca Do wodospadu Sabeta – 25 kilometrów od Addis Abeby. Jazda samochodem przez Etiopię jest rodzajem nieustającego kompromisu: wszyscy wiedzą, że droga jest wąska, stara, [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– We wsi Abdallah Wallo pierwsze wstają dziewczęta i ledwie zacznie się świt – idą po wodę. To wieś szczęśliwa – woda jest blisko. Wystarczy zejść po piaszczystej, stromej skarpie w dół rzeki. Rzeka nazywa się Senegal. Na jej północnym brzegu leży Mauretania, a na południowym kraj o tej [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– Ktoś budzi mnie, czuję ostrożne, lekkie dotknięcie. Twarz, która pochyla się nade mną, jest ciemna, widzę nad nią biały turban, tak jasny, że niemal świecący, jakby pociągnięty fosforem. Jest jeszcze noc, ale wokół panuje ruch. Kobiety rozbierają szałasy, chłopcy układają chrust na ognisko. Jest pośpiech w tej krzątaninie, [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– Ci ludzie, gdzie są? Ci ludzie, którzy tu powinni być – gdzie są? Pada deszcz i jest zimno. Chmury wiszą nisko – gęste, ciemne, nieruchome. Jak okiem sięgnąć – bagna, mokradła, rozlewiska. Jedyna droga, która tu prowadzi – też zalana wodą. Nasze wozy, choć to potężne terenówki, dawno [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– Czarne kryształy nocy Na końcu drogi, którą jedziemy, widać staczającą się za horyzont kulę słońca. Kiedy za chwilę przestanie nas oślepiać i zniknie, od razu zapadnie noc i zostaniemy sam na sam z ciemnością. Kątem oka dostrzegam, że prowadzący toyotę Sebuya zaczyna się denerwować. W Afryce kierowcy unikają [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– Bliźniaczym krajem Ruandy jest jej południowy sąsiad – Burundi. Ruanda i Burundi mają podobną geografię, zbliżony typ społeczeństwa, wspólną, wielowiekową historię. Ich losy rozeszły się dopiero w 1959 roku: w Ruandzie zwyciężyła chłopska rewolucja Hutu, a jej liderzy objęli w państwie władzę, natomiast w Burundi Tutsi utrzymali i [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– Szanowni Państwo, tematem naszego wykładu jest Ruanda. Ruanda to mały kraj, tak mały, że na wielu mapach, jakie znajdziecie w książkach o Afryce, jest zaznaczony tylko kropką. Dopiero w objaśnieniach do owych map przeczytacie, że ten punkt w samym środku kontynentu to właśnie miejsce, gdzie leży Ruanda. Ruanda [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– Uprosiłem Godwina, dziennikarza z Kampali, aby zabrał mnie do swojej rodzinnej wioski. Leży ona stosunkowo blisko – 50 kilometrów od miasta. połowę tej trasy jedzie się główną szosą, która prowadzi na wschód, brzegiem Jeziora Wiktorii, do Kenii. Całe życie kraju toczy się po obu stronach takiej drogi – [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– Zasadzka Jechaliśmy z Kampali na północ Ugandy, w stronę granicy z Sudanem. Kolumnę wozów prowadził jeep z wystającym ponad szoferką CKM-em, za nim ciężarówka wiozła pluton żołnierzy, potem jechało kilka samochodów osobowych, a na końcu odkryta, japońska półciężarówka, w której siedzieliśmy my – trzej dziennikarze. Dawno nie podróżowałem [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– Kiedyś myślałem napisać książkę o Aminie, a to dlatego, że Amin to jaskrawy przykład relacji między zbrodnią a niską kulturą. W Ugandzie byłem wiele razy, Amina widziałem niejednokrotnie, mam biblioteczkę książek na jego temat i stosy własnych notatek. Jest on najbardziej znanym dyktatorem w historii współczesnej Afryki i [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– Środkowa Etiopia to wielki, rozległy płaskowyż poprzecinany rozlicznymi urwiskami i dolinami. W porze deszczowej dnem tych głębokich rozpadlisk płyną wartkie, burzliwe rzeki. W miesiącach letnich część z nich wysycha i znika, odsłaniając suche, popękane dno, nad którym wiatr unosi czarne kłęby zetlałego w słońcu błota. Ponad tym płaskowyżem [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– Nagle zobaczyłem w ciemnościach dwa rozjarzone ślepia. Były daleko i poruszały się gwałtownie, jakby należały do jakiegoś zwierzęcia miotającego się niespokojnie w klatce nocy. Siedziałem na kamieniu, na skraju oazy Ouadane, na Saharze, w Mauretanii, na północny wschód od stolicy tego kraju – Nouakchott. Od tygodnia próbowałem się [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– Mój zaułek 67 Mieszkanie znajduje się w centrum miasta, na wyspie Lagos. Wyspa ta była kiedyś punktem wypadowym handlarzy niewolników i ta haniebna, mroczna proweniencja miasta zostawiła w jego atmosferze jakiś niespokojny, gwałtowny element. Coraz to daje on znać o sobie. Oto jadę taksówką i rozmawiam z kierowcą, [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– Zanzibar, cz. 2 Co stało się na Zanzibarze? Dlaczego jesteśmy tu, w hotelu, pilnowanym przez kilku bosonogich zapaleńców z maczetami? (co prawda ich dowódca ma karabin, ale nie jestem pewien, czy w magazynku jest jakiś nabój). Otóż, jeśli kto spojrzy uważnie na dokładną mapę Afryki, zauważy, że kontynent [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– Zanzibar, cz. 1 Jechałem na zachód, z Nairobi do Kampali. Zaczynał się niedzielny poranek, droga była pusta, prowadziła przez ziemię sfałdowaną, pagórkowatą. Przede mną promienie słońca tworzyły na szosie jeziora świateł, połyskujące, rozwibrowane. Kiedy podjeżdżałem bliżej, światło znikało, przez moment asfalt był szary, potem wpadał w czerń, ale [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– Moje mieszkanie w Dar es-Salaam to dwa pokoje, kuchnia i łazienka na piętrze domu, który stoi wśród palm kokosowych i bujnych, pierzastych bananowców niedaleko Ocean Road. W jednym pokoju stoją stół i krzesła, w drugim – łóżko, nad którym rozpięta jest moskitiera: jej uroczysta obecność – bo przypomina [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– Kiedy otworzyłem oczy, zobaczyłem biały duży ekran, a na jego jasnym tle twarz czarnej dziewczyny. Jej oczy przez moment wpatrywały się we mnie, potem, razem z twarzą, zniknęły. Za chwilę na ekranie pojawiła się głowa Hindusa. Musiał on nachylić się nade mną, bo raptem zobaczyłem ją w zbliżeniu, [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– Z tego nastroju uniesienia i ekstazy szybko sprowadziły nas na ziemię realia i zagadki naszej drogi. Pierwsze, najważniejsze pytanie: którędy jechać? Bo oto, kiedy znaleźliśmy się na wielkiej równinie, nasz szeroki dotąd szlak zaczął się nagle rozwidlać, rozgałęziać w kilka wyglądających identycznie polnych dróg idących jednak w zupełnie [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– W Dar es-Salaam kupiłem starego land rovera od Anglika, który wracał już do Europy. Był rok 1962, kilka miesięcy wcześniej Tanganika uzyskała niepodległość i wielu Anglików ze służby kolonialnej straciło posady, stanowiska i nawet domy. W ich pustoszejących klubach coraz to ktoś opowiada, jak wszedł rano do swojego [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– Do Kumasi przyjechałem bez żadnego celu. Na ogół uważa się, że mieć określony cel to dobra rzecz, bo wtedy człowiek czegoś chce i do czegoś zdąża; z drugiej jednak strony taka sytuacja nakłada na niego końskie okulary: widzi tylko swój cel i nic więcej. Tymczasem to więcej-szerzej-głębiej może [...]
Autor: Ryszard Kapuściński data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– Co przypomina dworzec autobusowy w Akrze? Najbardziej przypomina tabor wielkiego cyrku, który zatrzymał się na krótki postój. Jest kolorowo i rozbrzmiewa muzyka. Autobusy są podobne raczej do wozów cyrkowych niż do luksusowych „pulmanów”, które suną po szosach Europy i Ameryki. Te w Akrze to jakby ciężarówki o drewnianych [...]
Autor: Ryszard Kapuściński źródło: Gazeta Wyborcza data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– Początek, zderzenie, Ghana 58 Przede wszystkim rzuca się w oczy światło. Wszędzie – światło. Wszędzie – jasno. Wszędzie – słońce. Jeszcze wczoraj, ociekający deszczem, jesienny Londyn. Ociekający deszczem samolot. Zimny wiatr i ciemność. A tu, od rana całe lotnisko w słońcu, my wszyscy – w [...]
Autor: Helena Zaworska data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– Ryszard Kapuściński napisał dzieło życia: książkę o Afryce zatytułowaną „Heban”. Pierwszy raz pojechał tam w roku 1957, potem jeździł wielokrotnie, w sumie mieszkał kilka lat. Mieszkał – to dużo powiedziane. Nie oglądał z zewnątrz, ale współobcował, dzielił los. Dowiedział się o życiu rzeczy niebywałych. Poznał ludzi rzuconych w [...]
Autor: Sławomir Lepak data publikacji: 2001-01-01 ——————————————————————– ” Nie jest to książka o Afryce, lecz o kilku ludziach stamtąd, o spotkaniach z nimi, czasie wspólnie spędzonym. Ten kontynent jest zbyt duży, aby go opisać. To istny ocean, osobna planeta, różnorodny, przebogaty kosmos. Tylko w wielkim uproszczeniu, dla wygody, mówimy – Afryka. W rzeczywistości, poza nazwą [...]
Autor: Michał Nawrocki źródło: „Tygodniku Powszechny – nr 37/1999 ——————————————————————– „Heban” to jedna z najważniejszych książek, jakie ukazały się u nas w ubiegłym roku. I zapewne znalazłaby się wśród siedmiu ogłoszonych w minionym tygodniu finalistów tegorocznej edycji ” Nike”, gdyby autor nie zasiadał w jury tej nagrody. W ” Lapidarium III” Ryszard Kapuściński pisał: ” [...]
Autor: Jacek Olędzki Źródło: Konteksty nr 3/1999 To klucz do poznania dzisiejszych czasów. Wypowiedź Andrzeja Wajdy w filmie Filipa Bajona, „Poszukiwany Ryszard Kapuściński”. „Coś związanego z religią, z siłami nadprzyrodzonymi ze światem obrzędu i ducha, z czymś, czego nie można zobaczyć ani dotknąć, ale co przecież istnieje, i to istnieje bardziej realnie niż wszelka uzewnętrzniona [...]
Autor: Ewa Szumańska źródło: Rzeczpospolita 24.12.98 Nr 301 data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– Wciąż wracam do „Hebanu” Ryszarda Kapuścińskiego – do tych połączonych spinaczami, szeleszczących, wyciętych z gazety odcinków, na które co tydzień czekałam z coraz większą niecierpliwością. Nie tylko ja. Napisała do mnie Polka – architekt, mieszkająca stale w Danii, która z grupą duńskich wolontariuszy [...]
Autor: Piotr Bratkowski data publikacji: 1998-01-01 ——————————————————————– „Nie jest to więc książka o Afryce (…) Ten kontynent jest zbyt duży, aby go opisać” – pisze we wstępie do swojej najnowszej książki Ryszard Kapuściński. Jeżeli tak, jeżeli przyjąć te słowa za dobrą monetę, to o czym w takim razie jest „Heban”? Opisując Afrykę, Kapuściński zwraca uwagę [...]
• 1998 Wprost nr 49 s.118-9 Dzieło życia. Recenzja Halina Zaworska. • 1998 Gazeta Wyborcza nr 281 s.14-15 Recenzja Piotr Bratkowski. • 1998 Dziennik Polski nr 296 Pasja świata. Recenzja K. Maćkowski. • 1998 Rzeczpospolita nr 301 dod.II Afryka rozpoznana. Recenzja Ewa Szumańska. • 1998 Gazeta Wyborcza 1.12 Afryka, czyli co? Recenzja S. Bratkowski. • [...]
„Heban” (…) jest pierwszą z cyklu książek podsumowujących, które mam zamiar napisać. Spędziłem w krajach Trzeciego Świata 40 lat. Przyszła pora żeby podsumować doświadczenia z tych kontynentów i pokazać ich historię i ewolucję. To jest reportaż, który dzieje się równocześnie we współczesności i przeszłości. Chcę uwypuklić wszystko co się w tych kulturach zmieniło i wciąż [...]
Wydanie I Rok wydania: 1998.11.26 Nakład: 58 000 egzemplarzy Wydanie II Rok wydania: 1999 Nakład: 23 000 egzemplarzy Wydanie III Rok wydania: 2000 Nakład: 10 000 egzemplarzy Wydanie IV Rok wydania: 2001 Nakład: 9 000 egzemplarzy Wydanie V Rok wydania: 2001 Nakład: 10 000 egzemplarzy Wydanie VI Rok wydania: 2002 Nakład: 7 000 egzemplarzy Wydanie [...]